Yazı Detayı
16 Aralık 2016 - Cuma 08:20 Bu yazı 362 kez okundu
 
16 JELTOKSAN (ARALIK) HÜRRİYET ve BAĞIMSIZLIK HAREKETİNDEN KAZAKİSTAN CUMHURİYETİNE
Emre ATEŞ
emreatesalp@gmail.com
 
 

Kayrat diye adım var

Kazak derler zatım var

Erkek toklu kurbanlık

Asarlarsa assınlar

Aralık Hareketi, bağımsızlık karakteri olmuş bir milletin özlemini duyduğu, hayalini kurduğu hedefe koşar adım yürümesidir.

Gorbaçov'un glasnost (açıklık) ve prestroyka (yenileme) politikası sonucu Konayev'in görevden alınıp Kolbin'in Kazakistan adına söz sahibi edilmesi elbette kabul edilemezdi. Her millet kendi sinesinden çıkardığı, kendi insanın peşinden gidecekti.

Kazakistan Komünist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreterliği görevine getirilmesi bardağı taşırmıştır. Bu atamanın kabul edilemeyeceği ne kadar açıksa meydana gelecek protestoların tek sebebi olamayacağı da o kadar açık olacaktır. Küçük fotoğraf sebep gibi gösterirken büyük fotoğraf geçmişin ve acı tecrübelerin ortaya koyucusu olacaktır.

Bölge, Çarlık Rusya'sından göremediği hayrı Sovyet Rusya'dan da göremeyecektir. O sebep; Aralık Hareketi sadece "Kolbin'in Kazak Bozkırlarından gitmesi" değildir.

Kazakistan, elbette Kazakistan'lılarındır. Kazak genci de komünist diktatörlüğe, asimileye ve Ruslaştırmaya karşı çıkmalıydı. İnsanlık onuruna ve Bağımsızlık karakterine yakışmayan durumların yol açtığı tecrübe ve birikimi ile daha da fazla dayanamadı. Muhtar Şahanov'un da ifade ettiği gibi "Kazakistan gençlerin Jeltoksan (Aralık) ayaklanması, sömürge ve mankurtluk siyasetine karşı Kazak halkının artık hadden aşmış olan öfkesinin bir yanardağcasına patlamasıdır.

Kazak Türkçesi ile eğitim yapan orta okulların kapatılması, yüksek okullarda Rusça'nın öğretim dilinin uygulanması, ana dilin yok edilme ve üstüne Rus bürokratik hamleleri izlenen politikasının başarı tezahürüdür.

Asimilasyon da ekonomik tehditlerle destek buldukça anlamlı hale geliyordu. O ki; mevki sahibi olabilme hırsı Rusça ögrenebilme çabalarını had safhaya getiriyordu. Anadil unutulurcasına Rusça öğrenilen oluyordu. Ana dili unutmak ise milli duyguların kaybı anlamına geliyordu.

Kazakistan'ın yaklaşık beşte biri askeri kışla, havaalanı, nükleer deneme Poligonu (Nevada Poligonu) haline gelmişti. Nükleer silah üretim sahaları (atom bombası denemeleri) ve kimyasal deneyler ortalama yaşam süresini on yıl kısaltır oldu. Çocuk ölümleri arttı. Nüfusun artmamasına neden olan bu duruma Sovyet Rusya'nın Kazakistan'a Rusları yerleştirme projesi eşlik etmişti. Bir adım sonrası Kazakların azınlık konumuna gelmesiydi. 1986'ya kadar toplamda 93 bin Rus işçi Kazakistan topraklarına getirilmişti. ( Akmola'ya 30 bin, Semeyde'ye 6 bin, Yedisu'ya 30 bin, Sir Derya'ya 18 bin, diğer 9 bin )

17 Aralık sabahı Kolbin'in atanmasına tepki olarak binlerce Kazak genci Merkez Komitesi önünde toplanmaya başladı. Hareketler Alma Ata ile sınırlı kalmadı. Alma Ata dışında beş farklı şehirde de baş göstermişti. Gösteriye katılanların sayısı on bini bulmuştu. Komünist Parti merkez binası ile şehir Hapishanesi ele geçirildi. Sovyet Rus yönetimi ise direnişi 70 bin kişi ile bastırmaya çalıştı. Kazakistan, Aralık ayazinda bağrında nice Kayrat'lar çıkardı. Her biri kahraman olan bu Kazak gençleri, kız-erkek ayırt edilmeksizin insanlık dışı muamelelere maruz kaldı. Demir sopaların neden olduğu ağır travmalar, ölümcül yaralanmalar, zehirli gazlar, itfaiye aracı altında can verenler Kazak gençlerinin güne ait Nasip leri olacaktı.

Olaylardan sonra binlerce takibe alındı. Mahkemelerin, cezaların, surgünlerin ardı arkası kesilmedi. 8500 kişi tutuklandı. Üniversitelerden atılanlar oldu. İşlerinden olan gençlere sadece adı işler reva görüldü.

Olaylarda ölenlerin, sürgüne gidenlerin akıbeti belirsiz kaldı. Ne kadar belge varsa kayıplara karıştı. Olaylar hakkında konuşmak yasaklandı. 1989 yılına kadar kimse olayları dile getiremedi.

Zaferin müjdesi elbette hemen olmayacaktı. Ama Aralık olayları, kaçınılmaz son Bağımsızlığın habercisi olacaktı. Yaşanan tüm sıkıntılar o kutlu güne diyet olacaktı.

17-18 Aralık baş kaldırısının haykırışı çok geçmeden Bolşevizmin hüküm sürdüğü Sovyet topraklarında hissettirecekti kendisini. Bakü, Tiflis, Baltık ülkelerinde yeni yeni Kayrat'lar vücut bulacaktı.

24 Nisan 1990'da Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Kurulu, 17-18 Jeltoksan (Aralık) direnişini "demokratik hakları talep eden gösteriler" olarak niteledi. Aynı tarihte devlet başkanlığı da gündemde olacaktı.

1 Aralık 1991 de Kazakistan'da ilk halk oylaması ile Nazarbayev devlet başkanı seçildi. 10 Aralık 1991 de Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, "Kazakistan Cumhuriyeti" olacak şekilde isim değiştirdi.

6 Aralık 1991 de kaçınılmaz son Bağımsızlık ilan edilir.

20 yıla mahkum edildiği cezaevinde altı ayı geçmeden hayatını kaybeden Kayrat, mücadelenin tüm kahramanlarının şahsında, Vey Irmağında ki Kür Şad misali dirilmiştir.

Mücadele kutsallığında hareket eden tüm Kahramanların ruhu şad olsun...

Kazakistan'ın bağımsızlığı kutlu olsun...

Emre ATEŞ / 16.12.2016

 
 
Etiketler: 16, JELTOKSAN, , (ARALIK), HÜRRİYET, BAĞIMSIZLIK, HAREKETİNDEN, KAZAKİSTAN, CUMH
Yorumlar
Ankara
Parçalı Bulutlu
Güncelleme: 24.11.2017
Bugün
-
Cumartesi
- 11°
Pazar
- 12°
Arşiv Arama
Modül 1

Bu modül kullanıcı tarafından yönetilir, ister kod girilir ister iframe ile içerik çekilir. Toplamda kullanıcı 5 modül ekleme hakkına sahiptir, bu modül dahil tüm sağdaki modüller manuel olarak sıralanabilir.

Haber Yazılımı